We zijn als mens ‘bedraad’ voor sociale interactie. Het is wie we zijn en dat niet alleen… wetenschappelijk onderzoek toont aan dat we contact met andere mensen nodig hebben als we ons mentaal en fysiek gezond willen voelen. Toch kampen vandaag meer mensen dan ooit met gevoelens van eenzaamheid en verlating, ook op de werkvloer. Hoe komt dat en welke oplossingen zijn er op individueel en maatschappelijk niveau te vinden? Voldoende stof om luidop over na te denken.
Laten we beginnen met een hardnekkige overtuiging de wereld uit te helpen. Niet iedereen die alleen is, voelt zich eenzaam. Een periode van minder sociaal contact, zich kort terugtrekken uit het drukke maatschappelijke leven en zelfs bewust kiezen om single door het leven te gaan zijn geen oorzaken van eenzaamheid. Wel integendeel, het kunnen strategieën zijn om de verbinding met zichzelf te herstellen en te verdiepen. Vanuit die diepe connectie met de eigen waarden is dan weer een authentieke en vervullende verbinding met anderen mogelijk die gevoelens van eenzaamheid de kop indrukt.
Echte eenzaamheid heeft vele gezichten… sociale, emotionele en zelfs existentiële eenzaamheid om er maar enkele te noemen. Bovendien is de overtuiging dat enkel ouderen zich eenzaam voelen compleet achterhaald. Recente cijfers tonen aan dat sociale media waar vooral jongeren zich op bevinden eenzaamheid paradoxaal genoeg doen groeien, bij gebrek aan fysieke menselijke interacties. Eenzaam zijn is niet hetzelfde als alleen zijn. En het is voor iedereen anders. De vuistregel is: als je je eenzaam voelt, dan ben je eenzaam.
Sluipende oorzaken
Eenzaamheid is niet iets wat je van de ene op de andere dag overvalt, al kunnen trauma en je daardoor veranderende levensomstandigheden daar wel een belangrijke rol in spelen. Wanneer mensen zich sociaal geïsoleerd voelen of het gevoel hebben dat ze geen betekenisvolle relaties hebben, begint er vanbinnen iets te knagen. Hun zelfvertrouwen neemt af, ze stellen zichzelf en hun bijdrage aan de samenleving in vraag en voelen zich minderwaardig. Houden die gevoelens aan, dan zullen ze op de langere termijn tot echte eenzaamheid leiden.
Naast persoonlijke omstandigheden spelen ook objectieve tendensen in onze maatschappij een rol in het ontstaan van eenzaamheid.
- Vergrijzing van de bevolking
Het aandeel ouderen in onze bevolking blijft stijgen. Ze wonen vaak alleen, wat hun risico op eenzaamheid vergroot. Volgens cijfers van Statbel voelt ongeveer 1 op de 5 Belgen van 65 jaar en ouder zich vaak eenzaam, vooral als ze geen kinderen in de buurt hebben of geen sterk sociaal netwerk hebben uitgebouwd.
- Sociale isolatie van jongeren
Studenten en jongeren die net beginnen werken ervaren vaak een gebrek aan sociale verbinding. Ze hebben nog geen band met collega’s opgebouwd en verliezen hun vriendschappen uit het oog door de drukke fase van hun jonge leven. Ondanks hun voortdurende online connecties missen veel jongeren een gebrek aan echte, persoonlijke interactie.
- Hybride en thuiswerken
De coronapandemie heeft de manier waarop we werken drastisch veranderd. Hybride werkmodellen hebben veel voordelen, zoals flexibiliteit en een verbeterde balans tussen werk en privé, maar ze zorgen ook voor een toename van eenzaamheid op de werkvloer. In België gaf 30% van de thuiswerkers aan zich geïsoleerd te voelen door de afwezigheid van informele contacten en de beperkte interactie met collega’s. Organisaties die weinig investeren in het sociale netwerken of in het faciliteren van virtuele interactie met hun medewerkers scoren hier het slechtst. - Stedenbouw en eenzaamheid
Tot slot leidt leven in een grootstad vaak tot een gevoel van anonimiteit. Mensen wonen er op elkaar gepakt maar slagen er niet of nauwelijks in om echte verbinding met anderen tot stand te brengen. Gek genoeg brengt in de massa leven een bijzonder grote individualisering met zich mee.
Initiatieven voor meer verbinding
Eenzaamheid heeft serieuze gevolgen voor onze fysieke en mentale gezondheid. Het is hoogtijd dat we de aanpak en oplossingen niet meer uitsluitend verwachten van de mensen die ermee kampen maar ook als samenleving onze verantwoordelijkheid hierin gaan opnemen.
Depressie, angst, stress maar ook een verhoogde bloeddruk, een verzwakt immuunsysteem en een groter risico op hartziekten zijn maar een greep uit de vele gevolgen van eenzaamheid. Laten we de olifant in de kamer niet langer negeren: eenzaamheid kost de samenleving handenvol geld. Op organisatieniveau zijn ziekteverzuim en een verminderde productiviteit de koplopers op de lijst van consequenties. Overheid, bedrijven en lokale gemeenschappen kunnen elk op hun manier bijdragen tot meer sociale verbinding, en liever gisteren dan vandaag.
Warme buurten, meer gemeenschapscentra, sociale activiteiten die inzetten op werkelijke verbinding, aandacht voor mentale gezondheid op het werk, gezondheidsprogramma’s en toegankelijke sportclubs vormen elk een schakeltje in de lange ketting van initiatieven tegen eenzaamheid. Maar bovenaan staat toch vooral het uitroeien van de schaamte die op het fenomeen rust. Praten over wat je bezighoudt, welke zorgen je draagt en dat eerlijk kunnen delen met een handvol mensen helpt om je niet zo moederziel alleen te voelen in het leven.
Sociale cohesie en veilige kwetsbaarheid op individueel en maatschappelijk niveau dragen bij tot een warme samenleving waarin we opnieuw werkelijke aandacht voor elkaar kunnen installeren.
